Хмельницький портал

Можливість знати більше.

З часу першої письмової згадки у XV столітті до приєднання Поділля до складу Російської імперії у 1793 році Плоскирів (нині Хмельницький) був у юрисдикції польської корони. Виняток - з 1672 по 1699 рік, коли Поділля входило до складу турецької Османської імперії...

чт.27042017

Оновлено:12:22:29 PM

Ви не авторизовані.Зареєструватись ?

Back Ви тут: Головна Про місто Інформація Історичні статті PLOSKIROW (с некоторыми малоизвестными фактами)

Історія

PLOSKIROW (с некоторыми малоизвестными фактами)

Miejscowosc pierwszy raz wspomniana w 1493 roku. W 1510 krol Zygmunt I nadal ja Stanislawowi Gorce, po ktorego smierci majatek powrocil we wladanie krola (przed 1530)

Najprawdopodobniej w drugiej polowie XVI wieku wzniesiono tu zamek, majacy chronic okolice przez napadami Tatarow. Pomimo to najazdy ordy w 1512 i 1593 roku dotkliwie zniszczyly miejscowosc. Jeden z nich mial zabrac z okolic miasta blisko tysiac jasyru.

W 1550 roku Zygmunt August darowal Ploskirow staroscie kamienieckiemu Maciejowi Wlodkowi z Hermanowa . Krol Stefan Batory nadal prawa miejskie (1578) i zezwolil specjalnym przywilejem organizowac 2 jarmarki rocznie.

W 1594 roku powracajacy z Zaporoza posel austriacki Jerzy Lasota opisal jezioro w Ploskirowie, ktore go urzeklo. Byl to prawdopodobnie sztuczny staw, stworzony przez system grobli. Podrozujacy przez Wolyn Ulrich von Verdum pisal (1671) o lezacej na rzecznym ostrowie fortecy, otoczonej walami i czestokolem na blotach rzeki Ploski.

W 1648 roku zamek i miasto opanowaly oddzialy kozackie Maksyma Krzywonosa. Po zakonczeniu wojen kozackich i z Rosja w 1663 (?65) roku nowym wlascicielem Ploskirowa zostal pulkownik Marcin Zamoyski. W miasteczku bylo wowczas zaledwie 12 budynkow.

Po upadku Kamienca i traktacie buczackim Ploskirow w 1672 zagarnela Turcja. Do Rzeczpospolitej powrocil w traktacie karlowickim w 1699 roku.

W koncu listopada 1702 roku miasto zajeli i zrabowali kozacy podczas buntu Semena Palija. Wycofali sie dopiero w styczniu 1703 po rozbiciu ich oddzialow pod miastem.

Miasteczko stalo sie tez najprawdopodobniej celem zajazdu okolicznej szlachty. Aadam Bielanski, z upowaznienia wlasciciela Ploskirowa - Zamoyskiego dochodzil sprawiedliwosci w sadzie ziemksich w Kamiencu Podolskim, skarzac m.in. Dubinskiego i Sakowicza.

W polowie XVIII wieku cerkiew prawoslawna przejeli unici. Nie istniala juz wowczas forteca, zniszczona zapewne podczas XVII-wiecznych wojen i jeziorko, przy krtorym byla polozona. Rozwijalo sie miejskie rzemioslo: w 1765 roku dzialaly tu m.in. cechy: kusnierski, szewski, tkacki, kowalski.

Gdy wkrotce w wielkiej epidemii (1770) zmarlo ponad 500 mieszkancow (w tym 200 dzieci), krol Stanislaw August Poniatowski w specjalnym przywileju (1775) zatwierdzil prawa mieszczan do organizowania 2 jarmarkow. Wlasciciel miasta Zamoyski nadal mu szeroki samorzad. W 1789 roku w miescie bylo niespelna setka domostw, placacych podatki.

Po zaborze miasta w II rozbiorze Polski (1793) przez Rosje zaczeto uzywac nazwy Proskurow (ukr. Proskuryw), nie bylo jednak formalnej decyzji w tej sprawie. Choc car Pawel I przywrocil dawna nazwe, w 1801 znow wrocono do nazwy "Proskurow".

W 1801 roku na miejscu danego zamku postawiono murowany kosciol sw. Anny, zniszczony w czasach sowieckich. W latach 1802-10 zbudowano most i usypano groble do wsi zarzecze, przylaczajac ja do miasta, ktore zamieszkiwalo (1806) ponad 2 tys. mieszkancow. W miescie stacjonowal garnizon wojsk carskich.

Wielki pozar (1822) roku zniszczyl wiekszosc zabudowy miasta, w tym murowany kosciol i cerkiew z okazalym ikonostasem. Choc powstal specjalny plan odbudowy miasta, zatwierdzony przez cara Aleksandra I (1824), odbudowa nastapila chaotycznie.

Kolejne pozary (1835,1837) strawily m.in. cerkiew. Zbudowana na jej miejscu swiatynia jest najstarszym zachowanym zabytkiem miasta.

Postulowana przez polska delegacje na konferencji w Wersalu (1919) tzw. "granica Dmowskiego" pozostawiala powiat ploskirowski (jako obszar z duza przewaga ludnosci polskiej) w granicach Rzeczypospolitej. O przebiegu granicy wschodniej zdecydowal jednak przebieg wojny polsko-bolszewickiej i ustalenia traktatu pokojowego w Rydze (1921), pozostawiajace Ploskirow po stronie sowieckiej.

W 1926 r. z cegiel rozebranego przez Sowietow kosciola sw. Anny zbudowano kaplice cmentarna. W 1940 Sowieci zamkneli takze ja, jednak w 1942 kapelan armii niemieckiej odprawial tu msze sw., a za jego wstawiennictwem sprowadzono kaplana z Polski. W latach 1987-88 rozbudowany kosciol.

Okolo 1930 roku wladze sowieckie planowaly utworzenie w okolicach Ploskirowa, zamieszkalych przewaznie przez Polakow, polskiego "rejonu autonomicznego". Jednak podjeta wkrotce przez Stalina decyzja o zmianie "polityki narodowosciowej" Zwiazku Sowieckiego doprowadzila do likwidacji juz istniejacych "rejonow", dzieki czemu Ploskirow uniknal "zaszczytu" zyskania nazwy bolszewickiej, jaki spotkal Dolbysz (Marchlewsk) i Kojdanow (Dzierzynsk).


W styczniu 1954 roku (w 300-setna rocznice unii perejeslawskiej) zmieniono jednak nazwe miasta na Chmielnickij.

W dzielnicy Greczany - dawnej wiosce - mieszkaja potomkowie Mazurow, ktorzy za buntowanie sie - zostali tu przesiedleni przez krola Zygmunta Augusta. Najwieksze skupiska Mazurow byly w Czarnym Ostrowie i Markiewiczach. Na cmentarzu w Greczanach znajduje sie symboliczny grob - Pomnik ofiar stalinizmu z Ploskirowa, Greczan, Szroweczki i Mackowic.

Od 1991 roku miasto obwodowe (wojewodzkie) na Ukrainie, liczy ponad 300 tys. mieszkancow.


Zdzislaw Jacek Pizio, Krotkie opisanie sentymentalnej podrozy do krainy przodkow na Wolyn i Podole

19. - 29. maja 2001.